Model ruchu można nazwać matematycznym odzwierciedleniem zachowań występujących w transporcie. Model ruchu standaryzuje, obiektywizuje, przypisuje wymierną matematyczną wartość naszym indywidualnym zachowaniom związanym z codziennymi podróżami.
Podróż Pana Kowalskiego własnym samochodem z domu do hipermarketu na zakupy uwzględniona zostanie w modelu ruchu w następujący sposób. Zwiększony zostaje potencjał generacji ruchu w rejonie źródłowym i docelowym, zwiększona zostaje wielkość w macierzy ruchu samochodowego określająca relacje między rejonem źródła i celu podróży, w wyniku rozkładu ruchu podróż Pana Kowalskiego spowoduje zwiększenie potoków ruchu na ulicach po których się odbywa.
Analizując powyższy przykład stwierdzimy, iż model ruchu składa się z poszczególnych elementów:
Modelu generacji ruchu czyli funkcji matematycznej określającej wielkość ruchu jaka tworzy się na wyznaczonym obszarze. Generacje określa się podając potencjał ruchu dla którego obszar jest źródłem- potencjał produkcji- oraz potencjał ruchu dla którego obszar jest celem - potencjał atrakcji. Czynniki od których zależy generacja ruchu to m.in. liczba mieszkańców, liczba zatrudnionych i uczniów , atrakcyjność obszaru dla handlu i rekreacji lecz również aktywność mieszkańców, dostępność do środków komunikacji. Model generacji ruchu wykonywany jest dla określonego okresu czasu najczęściej doba, godzina szczytu porannego lub popołudniowego.
Podział na środki transportu czyli określenie jaki udział podróży wykonany zostanie za pomocą samochodu, tramwaju, roweru itp. Zależy przede wszystkim od dostępności do środków transportu oraz relacji kosztów podróży poszczególnymi środkami transportu.
Struktura przestrzenna ruchu, więźba, macierz ruchu odwzorowuje relację skąd- dokąd, tworzona głównie dla określonych środków transportu jest podstawą rozkładu ruchu. Zależy głównie od wielkości potencjałów generujących ruch w obszarach (rejonach) oraz kosztów podróży pomiędzy tymi obszarami.
Podział na rejony komunikacyjne czyli podzielenie całego obszaru badań na podobszary - rejony komunikacyjne - dla których określone zostaną powyższe wielkości.
Model sieci - matematyczne (komputerowe) odzwierciedlenie rzeczywistego lub projektowanego układu dróg i ulic, bądź linii komunikacyjnych w przypadku komunikacji zbiorowej.
Model rozkładu ruchu czyli sposób w jaki struktura przestrzenna ruchu przeniesiona zostanie na obciążenie ruchem elementów modelu sieci. W szczególności model rozkładu ruchu wyszukuje ścieżki- drogi- pomiędzy poszczególnymi rejonami komunikacyjnymi, obciąża odcinki ulic występujące w modelu sieci ruchem posługując się wyszukanymi ścieżkami oraz macierzą ruchu, określa warunki ruchu w modelu sieci oraz koszty ruchu.
Dodatkowo model może zawierać podział na motywacje podróży bardzo przydatny w przypadku prognozowania ruchu.
Modele ruchu wykorzystuje się do:
Obiektywnego określenia warunków ruchu w sieciach istniejących.
Analizy zmian w sieci w przypadku rozbudowy- budowa nowych dróg i ulic.
Analizy zmian organizacji ruchu- wprowadzenie sygnalizacji, zakazów i nakazów, rozbudowa wlotów na skrzyżowaniach itp.
Analizy zmian w generacji ruchu np. budowa hipermarketu.
Analiza zmian rozkładu jazdy w komunikacji zbiorowej.
Prognozy ruchu zarówno w okresach kilku jak i wieloletnich.
Wielu innych zagadnieniach w projektowaniu dróg i ulic oraz planowaniu sieci transportowych.